Γλωσσική ανάλυση νταρί και χαζαραγκί (LADO) για Αφγανούς και Χαζάρα

Το νταρί είναι η ονομασία της πρότυπης μορφής των φαρσί στο Αφγανιστάν και, μαζί με τα πάστο, μία από τις κύριες γλώσσες της διοίκησης. Οι περισσότεροι Αφγανοί, όποια κι αν είναι η μητρική τους γλώσσα, το χρησιμοποιούν ως κοινή γλώσσα, και αρκετοί το λένε απλώς φαρσί. Ακριβώς επειδή μοιάζει τόσο με τα φαρσί του Ιράν, μια αρχή μετανάστευσης μπορεί να αναρωτηθεί αν ο αιτών μεγάλωσε όντως στο Αφγανιστάν ή σε ιρανική πόλη.

Το ερώτημα εμφανίζεται σε αιτήσεις ασύλου χωρίς αξιόπιστα έγγραφα, σε αποφάσεις μετανάστευσης όπου η δηλωμένη επαρχία έχει βάρος, και σε προσφυγές μετά από απόρριψη. Για τους Χαζάρα το ζήτημα συχνά έχει τρεις πιθανές απαντήσεις: Χαζαρατζάτ, Ιράν ή Κουέτα του Πακιστάν. Μια γλωσσική ανάλυση για τον προσδιορισμό της καταγωγής εξετάζει αυτά τα σενάρια με μεθοδικό τρόπο.

Νταρί και φαρσί είναι δύο πρότυπες ποικιλίες της ίδιας γλώσσας, αμοιβαία κατανοητές, με διαφορές όμως που ένας εκπαιδευμένος αναλυτής εντοπίζει. Το νταρί διατηρεί ορισμένους φωνηεντικούς ήχους που στα φαρσί έχουν αλλάξει. Διαφέρουν οι λέξεις για καθημερινά αντικείμενα, οι όροι συγγένειας, ο τρόπος που λέγονται οι αριθμοί στην ομιλία και μεγάλο μέρος της διοικητικής και νομικής ορολογίας. Οι Αφγανοί καταλαβαίνουν τα φαρσί από τα μέσα ενημέρωσης, ενώ Ιρανοί ακροατές δεν καταλαβαίνουν πάντα τις τοπικές αφγανικές εκφράσεις.

Ο αναλυτής εξετάζει λοιπόν αν το λεξιλόγιο και η προφορά του ομιλητή ακολουθούν την αφγανική ή την ιρανική χρήση, και σε ποιον βαθμό. Ακούει επίσης τις περιφερειακές προφορές του Αφγανιστάν, για παράδειγμα της Καμπούλ, της Χεράτ και του βορρά. Ένας ομιλητής που έζησε χρόνια στο Ιράν μπορεί να έχει υιοθετήσει ιρανικούς τύπους χωρίς να έχει χάσει την αφγανική του βάση. Η έκθεση δεν αρκείται σε μια ετικέτα: περιγράφει ποια γνωρίσματα δείχνουν προς κάθε κατεύθυνση.

Η χαζαραγκί είναι η ποικιλία των Χαζάρα, με πατρίδα το Χαζαρατζάτ, την ορεινή κεντρική περιοχή με το Μπαμιάν, το Νταϊκουντί και τμήματα της Γκαζνί, του Ουρουζγκάν και του Γουαρντάκ. Από το πρότυπο νταρί διαφέρει κυρίως στην προφορά, στο καθημερινό λεξιλόγιο και σε ορισμένα γραμματικά σημεία, ενώ περιέχει λέξεις τουρκικής και μογγολικής προέλευσης. Άλλες πηγές τη θεωρούν διάλεκτο του νταρί και άλλες χωριστή γλώσσα· στην ανάλυση σεβόμαστε την ονομασία που δίνει ο ίδιος ο ομιλητής.

Μεγάλες κοινότητες Χαζάρα ζουν στην Κουέτα του Πακιστάν και σε ιρανικές πόλεις όπως το Μασχάντ και η Τεχεράνη. Όσοι μεγάλωσαν εκεί προσθέτουν συχνά λέξεις από τα φαρσί ή από τα ούρντου, και αυτά τα δάνεια, μαζί με την εναλλαγή κωδίκων, είναι από τα πιο χρήσιμα στοιχεία για τον αναλυτή. Η ερώτηση δεν είναι μόνο αν κάποιος μιλά χαζαραγκί, αλλά αν η χαζαραγκί του έχει διαμορφωθεί στο Αφγανιστάν ή σε περιβάλλον διασποράς. Επειδή η χαζαραγκί είναι κυρίως προφορική, η γραφή μετρά λιγότερο στην ομιλία, αλλά μπορεί να έχει σημασία στα έγγραφα.

• Φωνήεντα και σύμφωνα που ξεχωρίζουν το νταρί από τα φαρσί
• Όροι συγγένειας, αριθμοί και διοικητικό λεξιλόγιο
• Τουρκικές και μογγολικές λέξεις της χαζαραγκί
• Δάνεια από τα φαρσί ή τα ούρντου και εναλλαγή κωδίκων

Ο αναλυτής δουλεύει πάνω σε ηχογραφημένο λόγο, για παράδειγμα σε συνέντευξη, τον οποίο απομαγνητοφωνεί δίνοντας βάρος στα διαλεκτικά γνωρίσματα. Είναι ειδικός με γλωσσολογική εκπαίδευση και φυσικός ομιλητής, και στηρίζεται σε εργαλεία της δικαστικής φωνητικής, της διαλεκτολογίας και της κοινωνιογλωσσολογίας, με ακουστικές μετρήσεις σε λογισμικό όπου αυτό ωφελεί. Η αφγανική καταγωγή που δηλώνεται τίθεται απέναντι στις άλλες εύλογες εκδοχές, ιρανική ή πακιστανική, ενώ λαμβάνονται υπόψη τα χρόνια διαμονής σε κάθε χώρα.

Κάθε βήμα καταγράφεται σε γραπτή έκθεση εμπειρογνώμονα που εκθέτει τις μεθόδους, συζητά εναλλακτικές και ονομάζει την αβεβαιότητα. Εργαζόμαστε με αμεροληψία και επαγγελματική δεοντολογία. Θυμίζουμε ότι, σύμφωνα με απόφαση δικαιοδοτικού οργάνου του Ηνωμένου Βασιλείου το 2010, οι εκθέσεις αναλυτών φυσικών ομιλητών με εποπτεία ειδικών πρέπει να έχουν σημαντική βαρύτητα. Για υπάρχουσα έκθεση συντάσσουμε δεύτερη γνώμη, και οι πραγματογνώμονές μας μπορούν να καταθέσουν σε ακρόαση.

Στις αφγανικές υποθέσεις το κρίσιμο ερώτημα είναι συνήθως ο τόπος της γλωσσικής κοινωνικοποίησης: σε ποια περιοχή, πόλη ή κοινότητα έμαθε κάποιος να μιλά. Αυτό εξετάζει η LADO. Η αξιολόγηση ιθαγένειας μένει σε εθνικό επίπεδο, συγκρίνει τον λόγο με την εθνική πρότυπη ποικιλία και ελέγχει γνώσεις για θεσμούς και διοίκηση. Όταν ένα πρόσωπο έζησε σε δύο ή τρεις χώρες, ο συνδυασμός των δύο προσεγγίσεων βοηθά να ξεχωρίσει τι οφείλεται στην καταγωγή και τι στη μετέπειτα διαδρομή.

Μια ανάλυση σπάνια μένει μόνη της. Για τη συνέντευξη ή τη συνάντηση με τον δικηγόρο διαθέτουμε διερμηνέα νταρί ή χαζαραγκί, δια ζώσης, τηλεφωνικά όλο το εικοσιτετράωρο κάθε μέρα του χρόνου ή μέσω βίντεο, με διερμηνέα γυναίκα ή άνδρα αν ζητηθεί. Στη συνεχή, την κοινοτική και τη δικαστική διερμηνεία, ένας διερμηνέας φαρσί δεν είναι πάντα το ίδιο με έναν Αφγανό συνάδελφο. Η πιστοποιημένη μετάφραση νταρί καλύπτει την ταζκίρα, πιστοποιητικά και δικαστικά έγγραφα, με προσεκτική μετατροπή του ηλιακού εγίρα ημερολογίου, και η απομαγνητοφώνηση νταρί με χρονοσημάνσεις και μετάφραση κάνει τις ηχογραφήσεις αξιοποιήσιμες στον φάκελο.

Οι εκθέσεις για Αφγανούς και Χαζάρα που συντάσσουν οι ελεγμένοι, εκπαιδευμένοι και καταρτισμένοι αναλυτές μας μπορούν, όταν τις ζητά ο νόμιμος εκπρόσωπος, να προσκομιστούν στη διαδικασία ασύλου σε Ελλάδα και Κύπρο, να στηρίξουν δικηγόρους αιτούντων άσυλο, να τεθούν ενώπιον δικαστηρίων και δικαιοδοτικών οργάνων ή να βοηθήσουν ΜΚΟ, οργανώσεις για πρόσφυγες και, κάποτε, αστυνομικές έρευνες. Τέτοια ερωτήματα τίθενται και στις διαδικασίες ασύλου σε Ελλάδα και Κύπρο, όπως σε όλη την Ευρώπη, και συχνά ο νόμιμος εκπρόσωπος χρειάζεται ανεξάρτητη αντίκρουση μιας υπάρχουσας έκθεσης. Εργαζόμαστε για δικηγόρους και ΜΚΟ σε Ελλάδα και Κύπρο, αλλά και σε άλλες χώρες. Με τη SILA Linguists® έχετε μία ομάδα έργου για ανάλυση, διερμηνεία και μετάφραση, ελεγμένους ειδικούς γλωσσολόγους, συμφωνίες εμπιστευτικότητας και συμμόρφωση με τον ΓΚΠΔ.